Çocukları Kimden Koruyacağız?

Bir çocuğun en güvenli olması gereken yer neresidir?

Evi mi? Okulu mu? Ailesinin yanı mı?

Bu soruya vereceğimiz cevap aslında çok açıktır. Çocuk, hayatının her alanında güvende olmalıdır.

Ancak son dönemde yayımlanan araştırmalar, üzerinde ciddi biçimde düşünmemiz gereken bir gerçeği yeniden gündeme getiriyor: Çocukların korunması yalnızca onları yabancılardan ve dışarıdaki tehlikelerden uzak tutmakla sağlanamıyor.

Saha Araştırmaları Merkezi’nin (SAMER) 2026 yılının temmuz, ağustos ve eylül aylarını kapsayan raporunda, basına yansıyan 248 çocuk mağdur kaydı incelendi.

Bu kayıtların yüzde 25’i darp ve yaralama, yüzde 10,5’i ise cinsel istismar kategorisinde yer alıyor.

Daha da düşündürücü olan, şiddetin yalnızca yabancı kişilerle sınırlı olmaması. Raporda arkadaşlık ilişkileri, okul ve iş çevresi ile aile içindeki kişiler de fail kategorileri arasında bulunuyor.

Elbette burada önemli bir bilimsel sınırlılık var. Bu araştırma, basına yansıyan olayları inceliyor. Dolayısıyla rakamlar Türkiye’de yaşanan bütün vakaları temsil etmiyor. Üstelik kayıtların yüzde 67,7’sinde failin mağdurla yakınlık derecesi bilinmiyor.

Ancak bu sınırlılık, araştırmanın işaret ettiği soruyu önemsiz hâle getirmiyor.

Bir çocuğu korumakla sorumlu olan çevreler, görevlerini ne kadar yerine getiriyor?

Şiddet yalnızca fiziksel değildir

Çocuğa yönelik şiddet denildiğinde çoğumuzun aklına ilk olarak darp ve yaralama geliyor.

Oysa çocuğun sürekli aşağılanması, korkutulması, tehdit edilmesi, ihtiyaçlarının ihmal edilmesi veya cinsel istismara maruz bırakılması da çocuk haklarının ağır biçimde ihlal edilmesidir.

Bazen bir çocuğun yaşadıklarını anlayabilmek için vücudundaki yaralara değil, davranışlarındaki değişime bakmak gerekir.

Okula gitmek istemeyen, belirli kişilerden korkan, içine kapanan veya daha önce göstermediği davranış değişiklikleri yaşayan bir çocuk bize bir şey anlatmaya çalışıyor olabilir.

Bu belirtiler tek başına şiddet veya istismar kanıtı değildir. Fakat dikkatle değerlendirilmesi gereken uyarılardır.

Önemli olan, çocuğun konuşmasını beklemekten ibaret olmayan bir koruma anlayışı geliştirmektir.

Okullar yalnızca eğitimden sorumlu değildir

SAMER’in raporunda özellikle darp ve yaralama kayıtlarında okul ve iş arkadaşlarıyla ilişkili fail kategorisinin dikkat çekmesi, akran şiddetinin üzerinde durulması gerektiğini gösteriyor.

Bir öğrencinin okulda uğradığı şiddet, yalnızca iki çocuk arasındaki anlaşmazlık olarak görülemez.

Çünkü okul, çocuğun güvenliğinden de sorumlu bir kurumdur.

Şiddet olaylarında yalnızca disiplin cezasına odaklanmak yeterli değildir. Olayın nasıl geliştiği, daha önce benzer davranışların yaşanıp yaşanmadığı ve çocuğun neden korunamadığı da araştırılmalıdır.

Her okulda öğrencilerin güvenle başvurabileceği, bildirimlerinin gizlilik içinde değerlendirileceği ve gerektiğinde uzman desteğine ulaşabileceği işleyen mekanizmalar bulunmalıdır.

Akran şiddeti uygulayan çocukların da yaşlarına ve ihtiyaçlarına uygun biçimde değerlendirilmesi gerekir. Çünkü çocuk koruma sistemi yalnızca mağduru değil, şiddet davranışı gösteren çocuğun yeniden benzer davranışlara yönelmesini önlemeyi de hedeflemelidir.

Aile kutsaldır; çocuğun güvenliği tartışılmazdır

Toplumumuzda aile, çocuğun yetişmesinde ve korunmasında temel kurumdur.

Bu değeri korumak önemlidir.

Ancak aile kurumuna verilen değer, aile içinde yaşanabilecek ihmal ve istismarın görmezden gelinmesine gerekçe olamaz.

Bir çocuğun güvenliği söz konusu olduğunda, aile mahremiyeti ile çocuğun korunma hakkı birbirine karıştırılmamalıdır.

Şiddetin üzerinin örtülmesi, aileyi korumaz. Aksine çocuğun korunmasız kalmasına yol açabilir.

Bu nedenle çocukların yaşadıklarını güvenle anlatabilmeleri, ailelerin destek hizmetlerine ulaşabilmeleri ve riskli durumların erken belirlenebilmesi gerekir.

Güçlü aile, sorunlarını saklayan değil; çocuğunu korumak için gerektiğinde yardım alabilen ailedir.

Sağlık kurumlarının da sorumluluğu var

Bir hekim olarak meselenin sağlık boyutuna özellikle dikkat çekmek istiyorum.

Çocuklara yönelik şiddet ve ihmal, yalnızca adli veya sosyal hizmetlerle ilgili bir konu değildir. Aynı zamanda önemli bir halk sağlığı sorunudur.

Acil servisler, çocuk poliklinikleri ve diğer sağlık birimleri, istismar veya ihmal şüphesi bulunan çocuklarla ilk temasın kurulduğu yerler olabilir.

Ancak burada yalnızca yaralanmayı tedavi etmek yeterli değildir.

Şüpheli bulguların uygun biçimde değerlendirilmesi, kayıt altına alınması, ilgili birimlere bildirilmesi ve çocuğun yeniden riskli ortama dönmesini önlemeye yönelik koordinasyonun sağlanması gerekir.

Sağlık çalışanlarının çocuk istismarı ve ihmali konusunda düzenli eğitim alması da bu sürecin önemli bir parçasıdır.

Olay olduktan sonra değil, önce harekete geçmeliyiz

Türkiye’de çocuklara yönelik şiddet olayları kamuoyuna yansıdığında haklı bir tepki oluşuyor.

Açıklamalar yapılıyor, sorumluların cezalandırılması isteniyor, olaylar günlerce tartışılıyor.

Peki, haber gündemden düştüğünde ne oluyor?

Asıl cevaplamamız gereken soru budur.

Çocukları koruyan sistemlerin başarısı yalnızca suç işlendikten sonra verilen cezalarla ölçülmemelidir.

Riskin ne kadar erken fark edildiği, yapılan bildirimlerin nasıl değerlendirildiği, kurumların ne kadar hızlı iş birliği yaptığı ve çocuğun tekrar zarar görmesinin önlenip önlenmediği de değerlendirilmelidir.

Bunun için üç temel adım gereklidir.

Birincisi, çocuklara yönelik şiddet ve ihmal vakalarının güvenilir, karşılaştırılabilir ve kişisel verileri koruyan bir sistemle izlenmesidir.

İkincisi, okul, sağlık kuruluşu, sosyal hizmet birimleri ve adli makamlar arasındaki koordinasyonun güçlendirilmesidir.

Üçüncüsü ise çocuk koruma hizmetlerinin yalnızca olaylara müdahale eden değil, riskleri önceden belirlemeye çalışan bir yapıya kavuşturulmasıdır.

Son söz

Çocukları korumak, yalnızca anne ve babaların görevi değildir.

Öğretmenin, hekimin, sosyal hizmet uzmanının, yöneticinin ve devletin ortak sorumluluğudur.

Bir çocuğun yaşadığı şiddetin fark edilmemesi, bazen tek bir kişinin değil, birden fazla koruma mekanizmasının yetersiz kalmasının sonucu olabilir.

Bu nedenle çocuklara yönelik şiddeti yalnızca bireysel suçlar üzerinden tartışmakla yetinmemeliyiz.

Bir çocuğun zarar görmesinden sonra kimin suçlu olduğunu bulmak kadar, o çocuğun neden zamanında korunamadığını da sorgulamalıyız.

Çünkü çocukların korunması, olaylar yaşandıktan sonra gösterilen tepkiyle değil, olaylar yaşanmadan önce alınan önlemlerle başlar.

Ve unutmayalım:

Bir toplumun çocuklarına verdiği değer, onları ne kadar sevdiğini söylemesiyle değil, ne kadar güven içinde yaşatabildiğiyle ölçülür.

Kaynaklar

Saha Araştırmaları Merkezi (SAMER). 1 Temmuz–30 Eylül 2026 Tarihleri Arasında Basına Yansıyan Çocuklara Yönelik Şiddet Vakalarının İncelemesi. 2026.
SAMER. 2026 Yılı Basına Yansıyan Kadına ve Çocuklara Yönelik Şiddet Vakalarının İncelenmesi. 5 Ekim 2026.
FİSA Çocuk Hakları Merkezi. Türkiye’de Çocuğun Yaşam Hakkı Raporu 2024. 2025.

Facebook

Twitter