Emeklilerin Şehirleri: Üretim Kaybedilince Ne Olur?

Sosyal Güvenlik Kurumu’nun son verileri Türkiye’de dikkat çekici bir tabloyu ortaya koydu. Ülkede yaklaşık 26 milyon sigortalı çalışan bulunurken emekli sayısı 17 milyona yaklaşmış durumda. Daha da çarpıcı olan ise bazı şehirlerde emekli sayısının çalışan sayısını geçmiş olmasıdır.

Verilere göre Zonguldak, Sinop ve Balıkesir’de emekli sayısı çalışan sayısından daha fazla.

Rakamlar oldukça düşündürücü:

Zonguldak: 152 bin çalışan – 182 bin emekli
Sinop: 57 bin çalışan – 66 bin emekli
Balıkesir: 371 bin çalışan – 373 bin emekli

Bu tablo yalnızca demografik bir değişimi değil, Türkiye’nin üretim yapısındaki kırılmayı da göstermektedir. Çünkü bir şehirde çalışan sayısı azalıyor, emekli sayısı artıyorsa orada üretim zayıflıyor demektir.

Bu verileri okuduğumda aklıma hemen iki ziyaretim geldi. Ocak ayında Zonguldak’ta, şubat ayında ise Balıkesir’de yaptığımız saha çalışmaları sırasında gözlemlediğimiz tablo aslında bu rakamların arkasındaki gerçeği çok net gösteriyordu.

Zonguldak: Yeraltı Hazine, İnsan Yoksul

Zonguldak yıllarca Türkiye’nin kömür başkenti olarak anıldı. Yeraltı kaynaklarıyla zengin, emeğin ve üretimin sembol şehirlerinden biriydi. Ancak bugün aynı şehir, ne yazık ki emekli nüfusunun çalışan nüfusu geçtiği bir şehir haline gelmiş durumda.

Oysa Zonguldak yalnızca kömür değil; linyit, kil, kalker ve yeni araştırmalarla bor madenleri bakımından da zengin bir bölge. Hatta bölgede 150 milyar dolarlık kömür rezervi olduğu ifade ediliyor.

Ama acı bir çelişki var.

Bir tarafta yeraltında bu kadar büyük bir kaynak, diğer tarafta ise Türkiye’nin her yıl yaklaşık 5 milyar dolar kömür ithal ettiği bir ekonomi.

Türkiye’nin toplam kömür ihtiyacının yaklaşık yüzde 77’si ithalatla karşılanıyor.

İthalat arttıkça Zonguldak’taki üretim küçüldü. Üretim küçüldükçe işçi sayısı azaldı. Yıllar içinde madencilikte çalışan işçi sayısı yaklaşık yüzde 80 oranında düştü.

Bir zamanlar on binlerce insanın çalıştığı ocaklarda bugün çok daha sınırlı istihdam var.

Buna bir de madencilikte artan taşeronlaşma, iş güvenliği sorunları ve düşük ücretler eklendiğinde ortaya çıkan tablo ağırlaşıyor.

Türkiye Taşkömürü Kurumu’nun küçülmesiyle birlikte kamu istihdamı da azalınca Zonguldak’ta işsizlik kronik bir sorun haline geldi.

Gençler artık madende değil, başka şehirlerde gelecek arıyor. İstanbul’a, Ankara’ya, Bursa’ya göç ediyor.

Bir şehir üretimden kopunca geriye emekliler kalıyor.

Değerlendirilemeyen Liman ve Kıyı Ekonomisi

Zonguldak yalnızca madencilikle sınırlı bir şehir değil. Liman potansiyeli, kıyı ekonomisi ve lojistik avantajlarıyla çok daha güçlü bir üretim merkezi olabilir.

Ancak bu potansiyel yeterince değerlendirilemiyor.

Sonuçta ortaya çıkan tablo şu: Yeraltı zengin, şehir fakir.

Balıkesir: Potansiyeli Büyük, Sorunları Daha Büyük

Şubat ayında ziyaret ettiğimiz Balıkesir de benzer bir tabloyu farklı bir ekonomik yapı üzerinden gösteriyor.

Balıkesir aslında çok güçlü bir potansiyele sahip bir şehir.

Tarım
Hayvancılık
Zeytin üretimi
Turizm
Sanayi
Ormancılık
Denizcilik

gibi pek çok alanda gelişme gösterebilecek bir şehir.

Ama bugün Balıkesir’i konuşurken çoğu zaman potansiyelinden değil, sorunlarından söz ediyoruz.

Tarım ve Hayvancılıkta Gerileme

Balıkesir’in en önemli ekonomik alanlarından biri tarım ve hayvancılıktır. Ancak sahada konuştuğumuz üreticilerin ortak şikâyeti aynıydı:

Maliyetler artıyor, gelir düşüyor.

Süt üreticileri yem ve mazot fiyatları nedeniyle zarar ettiklerini söylüyor.
Edremit Körfezi’nde zeytin üreticileri yüksek girdi maliyetlerinden ve düşük alım fiyatlarından şikâyetçi.
Tarım arazilerinin parçalanması ve imara açılması verimliliği azaltıyor.

Üretici para kazanamazsa üretimden çekiliyor.

Bu da şehir ekonomisini doğrudan etkiliyor.

Genç Nüfus Göç Ediyor

Balıkesir’de bir başka önemli sorun ise genç nüfusun göçü.

Üniversite mezunu gençler şehirde iş bulmakta zorlanıyor. Bu nedenle çoğu Bursa, İzmir ve İstanbul’a göç ediyor.

İlginç olan şu ki aynı zamanda organize sanayi bölgelerinde kalifiye eleman açığı bulunuyor.

Yani eğitim sistemi ile sanayi arasında bir uyumsuzluk da söz konusu.