Sosyal Devlet Boşluk Bırakmaz

Türkiye’de ne zaman büyük bir afet yaşansa, ne zaman ekonomik şartlar ağırlaşsa aynı tartışma yeniden başlıyor.

Yardımı kim yapacak?

Devlet mi?

Yoksa dernekler, vakıflar ve gönüllü kuruluşlar mı?

Son yıllarda kamuoyunda geniş yankı uyandıran Kızılay üzerinden yapılan bağış tartışmaları, Ahbap Derneği etrafında oluşan polemikler ve 6 Şubat depremlerinin ardından yaşanan çadır tartışmaları, yalnızca belirli kurumları değil, çok daha temel bir meseleyi gündeme taşıdı:

Sosyal devlet görevini tam olarak yerine getiriyor mu?

Bence asıl konuşmamız gereken konu budur.

Çünkü sosyal devletin güçlü olduğu yerde, vatandaşın ilk sığınacağı kapı devlettir.

Afet olduğunda…

İşsiz kaldığında…

Aç kaldığında…

Barınacak yer bulamadığında…

İlk akla gelen bir dernek, bir vakıf ya da bir yardım platformu değil; devlet olmalıdır.

Elbette sivil toplum kuruluşları demokrasinin vazgeçilmez unsurlarıdır.

İyi niyetle çalışan, milyonlarca insana ulaşan ve önemli hizmetler üreten çok sayıda dernek ve vakıf bulunmaktadır.

Bunların varlığı toplum için kıymetlidir.

Ancak görev tanımlarını doğru yapmak gerekir.

Sivil toplum kuruluşları, devletin alternatifi değil; tamamlayıcısıdır.

Bir ülkede vatandaş, temel ihtiyaçlarını karşılamak için öncelikle yardım kuruluşlarına yöneliyorsa, burada sadece o kuruluşların büyüklüğünü değil, devletin bıraktığı boşluğu da konuşmak gerekir.

Çünkü boşluk varsa, mutlaka birileri o boşluğu dolduracaktır.

Anayasamız Türkiye Cumhuriyeti’ni bir sosyal hukuk devleti olarak tanımlar.

Bu tanım yalnızca hukuki bir ifade değildir.

Devlete yüklenmiş bir sorumluluktur.

Vatandaşını korumak…

Sosyal adaleti sağlamak…

Fırsat eşitliğini güçlendirmek…

Afetlerde ve krizlerde vatandaşını yalnız bırakmamak…

Bütün bunlar sosyal devlet olmanın gereğidir.

Bu görevler başka kurumlara devredildiğinde ise zamanla farklı güç odakları oluşur.

Yardım yapan kurum büyür.

Toplumsal etkisi artar.

Ekonomik gücü artar.

Kamuoyu üzerindeki ağırlığı artar.

Oysa sosyal devlet anlayışında asıl güçlenmesi gereken kurum devlettir.

Çünkü vatandaşın güven duygusu kişilere veya kurumlara değil, kendi devletine yönelmelidir.

İslam medeniyetine baktığımızda da benzer bir anlayış görmek mümkündür.

Asr-ı Saadet döneminde sosyal yardımlar tamamen bireysel inisiyatife bırakılmamış; Beytülmâl adı verilen devlet hazinesi aracılığıyla mali kaynaklar kayıt altına alınmış ve ihtiyaç sahiplerine kamu otoritesi eliyle ulaştırılmıştır.

Bu sistemin temel amacı, yardımı kişisel nüfuz aracı hâline getirmek değil; sosyal adaleti kurumsal bir anlayışla sağlamaktı.

Bu örnek, bugün de önemli bir ilkeye işaret ediyor:

Toplumun temel sosyal güvenliği, kamu otoritesinin sorumluluğudur.

Prof. Dr. Haydar Baş’ın yıllarca üzerinde durduğu Sosyal Devlet–Milli Devlet anlayışı da tam olarak bunu savunuyordu.

Haydar Baş’a göre devlet, vatandaşını yardıma muhtaç bırakmamalıdır.

Vatandaşın temel ihtiyaçlarını karşılayabilecek ekonomik gücü oluşturmalı, sosyal politikalarını kendi imkânlarıyla yürütmeli ve hiçbir vatandaşını herhangi bir kişi ya da kuruma bağımlı hissettirmemelidir.

Çünkü sosyal yardım bir lütuf değil, vatandaşlık hakkıdır.

Bugün tartışmamız gereken mesele Ahbap değildir.

Kızılay değildir.

Başka bir dernek ya da vakıf da değildir.

Asıl mesele şudur:

Vatandaş neden önce devleti değil de başka yapıları hatırlamak zorunda kalıyor?

Eğer bu soruya samimiyetle cevap verebilirsek, sosyal devlet anlayışını da yeniden güçlendirebiliriz.

Çünkü güçlü devlet; vatandaşını kimseye muhtaç etmeyen devlettir.

Güçlü devlet; yardım dağıtan değil, vatandaşının yardıma ihtiyaç duymayacağı ekonomik ve sosyal düzeni kuran devlettir.

İşte gerçek sosyal devlet budur.

Ve Türkiye’nin ihtiyacı olan da tam olarak budur.